• Bakeliet

De comeback van bakeliet

In 1907 vraagt de Amerikaans-Belgische chemicus en uitvinder Leo Baekeland patent aan op een fascinerend materiaal dat het dagelijks leven volledig zou gaan veranderen. De eerste synthetische kunststof ter wereld is geboren. Baekeland noemt zijn vinding heel toepasselijk bakeliet.

Honderd jaar na de uitvinding is bakeliet nog steeds populair. Het product heeft een bijzonder fraai, bijna gemarmerd, krasvast oppervlak. Het is sterk en heeft door zijn grote mechanische stevigheid een lange levensduur. Maar niet in de laatste plaats heeft bakeliet een ‘elektrisch isolatievermogen’. Dat is de reden waarom bakeliet aanvankelijk veel werd toegepast in de elektrotechniek.

Het kunstharsproduct bestaat uit fenol en formaldehyde, met bijvoorbeeld houtmeel als vulmiddel, dat in hydraulische persen onder hoge druk en hoge temperatuur tot één product wordt gevormd.

Vormgeving

Door te persen in een mal of matrijs, worden haast alle denkbare vormen mogelijk. Na het persen volgt enkel het polijsten en het product is klaar. De toepassing van bakeliet maakte het niet alleen mogelijk om producten fraaier vorm te geven, maar ook kan er sneller en goedkoper worden geproduceerd. Dit betekende dat tal van producten binnen het bereik kwamen van de gewone man. In de jaren '30 ontstaat een ware revolutie in de ontwikkeling van bakelieten producten. Bijna alle geïndustrialiseerde landen produceren bakeliet in een of meerdere fabrieken. Denk aan telefoontoestellen, radiokasten en fotocamera’s. Het niet geleidend elektro-schakelmateriaal inspireerde mijnheer Philips ertoe om in 1923 zijn eigen variant te gaan produceren onder de naam Philite. In dit verband kom je ook namen tegen van andere varianten zoals Okaliet en Hajaliet.

Meubelindustrie

In de jaren '30 ontdekt de meubelindustrie de unieke eigenschappen van bakeliet. Zoals Willem Hendrik Gispen, die zijn bekendste stalen meubel ‘Model 412’ afmaakt met driedimensionaal vormgegeven bakelieten armleggers. Als eigen merknaam gebruikte Gispen het woord Gisolite. In de periode daarna wordt de lijst met toepassingen bijna oneindig; asbakken, haardrogers, lampen, deurkrukken, schakelaars, hittebestendige handvaten, meubelbeslag, stekkers, stofzuigers, Parkerpennen en vliegtuigpropellors… Anders gezegd mogen we zeker stellen dat zonder bakeliet de ontwikkeling van automobielindustrie, scheepvaart, luchtvaart, ruimtevaart en telecommunicatie nooit zo ver had kunnen komen als nu.

Nieuwe kunststoffen

Tot in de jaren '40 viert Bakeliet vele triomfen. Daarna wordt door de opkomst van spuitgietmachines en nieuwe kunststoffen bakeliet langzaam uit de markt gedrukt. De productie met spuitgietmachines is immers slechts secondewerk. De uitharding van bakeliet in de matrijs duurt drie tot vijf minuten. Dit proces kun je niet versnellen. Bakeliet verliest in de na-oorlogse jaren terrein.

Comeback

Ondanks het feit dat de aanloopkosten voor de productie van bakeliet vrij hoog zijn, heeft het product de laatste jaren toch weer de wind in de zeilen. Enerzijds is dat toe te schrijven aan de hang naar retrodesign. Anderzijds weten designers het materiaal te waarderen in hun ontwerpen. Al is het wel vooral een nicheproduct geworden, bakeliet vindt zijn comeback in toepassingen van hoogwaardige producten.

Zo ontwierp Philippe Starck eind jaren 90 de ‘LaLaLa’ en de ‘Moa Moa’ radio’s van bakeliet voor de firma’s Telefunken en Thomson Multimedia. En afgelopen jaar nog, ontwierp Roderick Vos de ‘Dutch Cookie Jar’. Ontworpen voor de Eurotop 2016, in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De koektrommel van bakeliet was een speciaal presentje namens de regering.

INSPIRATIE?

Uw gegevens
Dit is een verplicht veld
Dit is een verplicht veld
Ongeldig e-mailadres, Dit is een verplicht veld
[this div will be converted to an iframe]
×
×
×